Antennebeleid

Nationaal Antennebeleid

De Rijksoverheid stimuleert de uitbreiding en verbetering van het mobiele netwerk in Nederland. Ze zet daarbij in op een netwerk van wereldklasse.

We kunnen Nederland niet onbeperkt vullen met antennes. Bij de plaatsing van antennes moeten telecombedrijven daarom rekening houden met:

• volksgezondheid
• leefmilieu
• veiligheid

Daarom heeft de Rijksoverheid Nationaal Antennebeleid opgesteld. Informatie over het antennebeleid is beschikbaar op de website van het Antennebureau.

Omgevingsvergunning voor antennes

In het Nationaal Antennebeleid staat dat voor sommige antenne-installaties een omgevingsvergunning nodig is. Dat geldt voor:

• antennes groter dan 5 meter, inclusief de drager
• antennes op of aan een monument
• antennes in een beschermd stadsgezicht of dorpsgezicht
• antennes lager dan 5 meter, op of boven het voorerf (een voorerf is het stuk grond tussen de openbare weg en een gebouw)
• small cells hoger dan 0,5 meter op straatmeubilair

Op de website van het Antennebureau staat meer informatie over de plaatsingsregels voor antennes. Ook kunt u het stroomschema in deze infographic raadplegen om te bepalen wanneer de plaatsing van antennes (omgevings)vergunningplichtig is. 

Afspraken vergunningsvrije antennes

Voor antenne-installaties tot 5 meter is in het algemeen geen omgevingsvergunning nodig. Op deze manier kunnen bedrijven sneller hun draadloze netwerken uitbreiden als de vraag naar mobiele communicatie toeneemt. Voor vergunningsvrije antenne-installaties is wel zorgvuldige plaatsing nodig. Hierover zijn afspraken gemaakt tussen de Rijksoverheid, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de mobiele operators. Deze afspraken staan in het Antenneconvenant.

Antenneconvenant

In het Antenneconvenant staat bijvoorbeeld dat mobiele aanbieders een plaatsingsplan moeten opstellen voor de gemeente. Hierin geven zij aan waar zij antenne-installaties willen bouwen, zowel vergunningsvrije als vergunningplichtige.

Per 1 januari 2026 is het huidige Antenneconvenant met een jaar verlengd. In 2026 wordt er gewerkt aan de verdere actualisering van het convenant.

Gemeentelijk Antennebeleid

We raden gemeenten aan gemeentelijk antennebeleid te formuleren. Dit beleid moet passen binnen de nationale wet- en regelgeving. Zo kan een gemeente kaders stellen voor de plaatsing van antennes. Ook voor inwoners en telecombedrijven geeft het inzicht in welk lokaal beleid de gemeente voert als het gaat om het plaatsen van antennes.

Hoe belangrijk een gemeente digitale connectiviteit vindt en de rol die ze daarin zelf wil vervullen, bepaalt mede het gemeente antennebeleid. Vooraf vastgesteld beleid helpt ook als antenneplaatsing binnen de gemeente een complex vraagstuk is, bijvoorbeeld doordat er veel monumenten zijn. Gemeenten kunnen voor het opstellen van een gemeentelijk antennebeleid ook samenwerken met gemeenten in de regio om zo tot een meer geharmoniseerd beleid te komen.

Om gemeenten – aan de hand van voorbeeldteksten – te helpen bij het opstellen van antennebeleid is er een voorbeeldnota Gemeentelijk Antennebeleid beschikbaar. Dat gaat primair over de invulling van gemeentelijke uitgangspunten bij de plaatsing van (omgevings)vergunningplichtige antennes (zendmasten). Maar ook wordt ingegaan op de gemeentelijke taken met betrekking tot de afhandeling van verzoeken tot medegebruik. De voorbeeldnota is ontwikkeld door het Antennebureau, in nauwe afstemming met de VNG, gemeenten en Monet.

Plaatsingsplangesprek

Een eenvoudige maar belangrijke stap voor elke gemeente is het uitnodigen van de gezamenlijke mobiele operators voor een plaatsingsplangesprek. In dit geval vertegenwoordigt Monet de mobiele operators. Operators geven in dit gesprek inzicht in de gewenste plaatsing van antennes. De gemeente kan meedenken over geschikte locaties en het eigen (antenne)beleid toelichten. In dit gesprek komen ook eventuele plaatsingsproblemen aan bod, bijvoorbeeld bij:

• beperkte ruimte voor opstelpunten van antennes
• plaatsing van antennes op monumenten

U kunt contact opnemen met Monet op telefoonnummer 0800-0250123 of via info@monet.nl.

Vooroverleg vergunningaanvraag

Speelt in uw gemeente een complexe situaties? Dan is het advies een gemeentelijk multidisciplinair team in te stellen dat het gesprek aangaat met de betreffende operator(s). Dit gesprek vindt plaats vóórdat operators een vergunningaanvraag indienen. Dit team heeft kennis over alle relevante belangen:

• digitale connectiviteit
• ruimtelijke ordening
• welstand

Operators kunnen tijdens het vooroverleg creatieve oplossingen aandragen voor de inpassing van antennes in de omgeving. Ook is het bij complexere situaties van belang dat de gemeente en de betreffende operator(s) elkaar eenvoudig weten te vinden om problemen en vragen bij of ná de plaatsing van antennes op te kunnen lossen.

Leidraad medegebruik gemeentelijke infra

In 2018 is de Europese Telecomcode vastgesteld. De Telecomcode is het nieuwe Europees kader voor elektronische communicatie. Hierin zijn bepalingen opgenomen onder meer over bescherming van eindgebruikers en de toegang van burger en bedrijven tot netwerken. De Telecomcode is per 2 maart 2022 in nationale wetgeving opgenomen.

Voor gemeenten zijn vooral twee onderdelen van belang:

• Overheidsinstanties (rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen) moeten hun publieke infrastructuur, zoals gebouwen en straatmeubilair (o.a. bushokjes en verkeerslichten) op grond van redelijke verzoeken en tegen redelijke voorwaarden beschikbaar stellen voor de plaatsing van vergunningsvrije small cells. De GIA breidt deze verplichting verder uit, zie onder.
• Een bestuursorgaan kan gedeeld gebruik van (gemeentelijk) eigendom, netwerkelementen en bijbehorende faciliteiten opleggen.

Vraagt een telecomaanbieder een gemeente toestemming om small cells te plaatsen op infrastructuur van de gemeente? Dan moet de gemeente meewerken aan dit verzoek voor medegebruik. Tenzij er wettelijke redenen zijn om dat niet te doen. Als gemeenten zich willen voorbereiden op de nieuwe verplichting, dan kunnen zij het stappenplan gebruiken uit de Leidraad medegebruik gemeentelijke infrastructuur voor plaatsen small cells.

Gigabit Infrastructuur verordening (GIA)

De Gigabit Infrastructure Act (GIA), die eind 2025 in werking is getreden, is een Europese verordening die de uitrol van zeer snelle netwerken (zoals glasvezel, 5G en in de toekomst 6G) moet versnellen door minder bureaucratie en het verlagen van kosten. Voor Nederlandse gemeenten heeft dit directe gevolgen:

• zij moeten voortaan toegang verlenen tot hun publieke infrastructuur (zoals lantaarnpalen, verkeerslichten en gevels) voor de installatie van netwerkelementen
• gemeenten zijn verplicht om informatie over geplande civiele werken proactief te delen om gezamenlijke aanleg mogelijk te maken.

Bovendien worden vergunningstermijnen strikter (maximaal vier maanden) en moeten gemeenten meewerken aan een gecentraliseerd digitaal toegangspunt voor informatievoorziening.

Relevante onderzoeken

Daarnaast is er een viertal onderzoeksrapporten beschikbaar die relevant kunnen zijn voor gemeenten bij het formuleren van antennebeleid.

1. Kwink onderzoek:  Inventarisatie gemeentelijk beleid telecomnetwerken
2. Kwink onderzoek: Antennes, 5G en welstand
3. VNG impactanalyse antenne- en vergunningen beleid irt uitrol 5G
4. Cebeon impactanalyse EU Telecomcode
5. Dialogic onderzoek: ontwikkeling antenne-opstelpunten in komende 10 jaar

Meer informatie voor gemeenten

Meer informatie over de plaatsing van antennes en de rol van gemeenten is te vinden op de website van het Antennebureau. 

Antenneregister met alle antennes in omgeving

Het Antenneregister vermeldt waar antennes staan en wat voor antennes dit zijn. Het Antenneregister is er vanwege de brede behoefte aan betrouwbare en openbare informatie over antennes en hun locatie. Daarbij bestaat er bezorgdheid over de aanwezigheid van antennes in de publieke leefomgeving. De primaire functie van het Antenneregister is transparantie bieden aan burgers over antennes als milieubron.